بررسی تأثیر تجارت بین‌الملل بر رشد اقتصادی افغانستان با رویکرد اقتصادسنجی

داکتر پرویز بهزاد رحیمی; پوهنمل احمدضیا نوری; جاوید محمدی; زلمی فضلی; جاوید نوری

doi:10.67753/frsj.v3i2.202

نویسندگان

داکتر پرویز بهزاد رحیمی استاد پوهنځی اقتصاد پوهنتون فراه https://orcid.org/0009-0005-0825-8342
پوهنمل احمدضیا نوری استاد پوهنځی اقتصاد پوهنتون فراه
جاوید محمدی استاد پوهنځی اقتصاد پوهنتون فراه
زلمی فضلی استاد پوهنځی اقتصاد پوهنتون غرجستان-فراه
جاوید نوری استاد پوهنځی اقتصاد پوهنتون غرجستان-فراه

DOI::

https://doi.org/10.67753/frsj.v3i2.202

کلمات کلیدی:

اشتغال بخش زراعت، تجارت بین‌الملل، حداقل مربعات معمولی، رشد اقتصادی، نرخ ارز

چکیده

رشد اقتصادی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه، به میزان قابل‌توجهی تحت تأثیر عملکرد تجارت بین‌الملل قرار دارد. از به این اساس، بررسی نقش تجارت خارجی در اقتصاد افغانستان، از اهمیت خاصی برخوردار است. هدف این تحقیق، بررسی تأثیر تجارت بین‌الملل بر رشد اقتصادی افغانستان طی سال‌های 1970 تا 2021 و ارائه شواهد تجربی برای حمایت از سیاست‌گذاری‌های اقتصادی است. برای دستیابی به این هدف، از الگوی اقتصادسنجی سری زمانی استفاده شده و مدل تحقیق با روش حداقل مربعات معمولی در نرم‌افزار EViews برآورد گردیده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که صادرات تأثیرمثبت و از نظر احصائیوی معنی‌دار بر رشد اقتصادی دارد که بیانگر نقش مؤثر گسترش بازارهای خارجی، افزایش درآمدهای اسعاری، انتقال تکنالوژی و ارتقای بهره‌وری در تقویت تولید ملی است. همچنین، اشتغال در بخش زراعت به‌عنوان یکی از ارکان اساسی اقتصاد افغانستان، اثر مثبت و معنی‌داری بر رشد اقتصادی داشته و بیانگر اهمیت توسعه فعالیت‌های زراعتی در افزایش تولید، ایجاد فرصت‌های کاری و بهبود درآمدهای داخلی است. در مقابل، واردات اثر منفی و معنی‌داری بر رشد اقتصادی نشان می‌دهد که این نتیجه عمدتاً ناشی از غلبه واردات کالاهای مصرفی بر کالاهای سرمایه‌ای و واسطه‌ای، وابستگی بالای اقتصاد به واردات و محدود بودن ظرفیت تولید داخلی است. نتایج تحقیق بر این نکته تأکید دارد که دستیابی به رشد اقتصادی پایدار در افغانستان مستلزم اتخاذ سیاست‌های مؤثر در جهت توسعه صادرات، اصلاح ساختار واردات به نفع کالاهای سرمایه‌ای و مولد، تقویت ظرفیت‌های تولید داخلی، توسعه اشتغال مولد در بخش زراعت و ارتقای سطح تکنالوژی و رقابت‌پذیری اقتصاد ملی است.

مراجع

منابع

Asian Development Bank. (2024). Asian Development Outlook 2024. Asian Development Bank.

Balassa, B. (1978). Exports and economic growth: Further evidence. Journal of Development Economics, 5, 181–189.

Borensztein, E., De Gregorio, J., & Lee, J. W. (1998). How does foreign direct investment affect economic growth? Journal of International Economics, 45(1), 115–135.

Carbaugh, R. J. (2022). International Economics (18th ed.). Cengage Learning.

Delawari, A. F. (2018). A time series analysis of determinants of FDI in Afghanistan: Which one matters the most, security or economic growth? Journal of Emerging Economies and Islamic Research, 6(2).

Easterly, W. (2006). The white man’s burden: Why the West’s efforts to aid the rest have done so much ill and so little good. New York: Penguin Press.

Feenstra, R. C., & Taylor, A. M. (2017). International Economics (4th ed.). Worth Publishers.

Gujarati, D. N., & Porter, D. C. (2009). Basic econometrics (5th ed.). New York: McGraw-Hill.

Krugman, P. R., & Obstfeld, M. (2009). International economics: Theory and policy (8th ed.). Boston: Pearson.

Krugman, P. R., Obstfeld, M., & Melitz, M. J. (2023). International Economics: Theory and Policy (12th ed.). Pearson.

Majidi, A. (2023). Studying the Impact of Foreign Trade on Economic Growth of Afghanistan during 2003–2021. Journal of Economics, Finance and Accounting Studies, 5(1), 148–158.

Mankiw, N. Gregory. (2021). Principles of economics (9th ed.). Boston, MA: Cengage Learning.

Krugman, P. R., Obstfeld, M., & Melitz, M. J. (2023). International Economics: Theory and Policy (12th ed.). Pearson.

Nasir, M., & Khan, R. A. (2019). Economic growth, foreign direct investment and trade accessibility: Empirical evidence from SAARC economies (1996–2017). Journal of Business Strategies, 13(2), 93–112.

Sediqi, F. A. (2025). Government expenditure and economic growth in Afghanistan (2001–2020). Journal of Social Sciences and Humanities, 2(1), 32–46.

Sowrov, S. M. T. H. (2024). Trade openness, tariffs and economic growth: An empirical study from countries of the G-20.

Samuelson, Paul A.., & Nordhaus, William D. (2010). Economics (19th ed.). New York, NY: McGraw-Hill/Irwin.

Thaker, M. A. M. T., Baryal, B., & Taghizadeh-Hesary, F. (2024). The effect of foreign direct investment on economic growth in Afghanistan: An empirical insight. International Journal of Emerging Markets, 20(10), 4217–4234.

The effect of foreign direct investment on economic growth in Afghanistan: An empirical insight. (2024). International Journal of Emerging Markets, 20(10), 4217–4234.

United Nations Development Programme. (2025). Afghanistan economic recovery and aid report. UNDP.

Villanthenkodath, M. A., & Mushtaq, U. (2019). Modelling the nexus between foreign aid and economic growth: A case of Afghanistan and Egypt. Studies of Applied Economics, 39(2).

Wooldridge, J. M. (2013). Introductory econometrics: A modern approach (5th ed.). Mason, OH: South-Western Cengage Learning.

World Bank. (2020). World Development Report 2020: Trading for Development in the Age of Global Value Chains. Washington, DC: World Bank.

World Bank. (2024). World Development Indicators 2024. World Bank.

World Bank. (2024). Afghanistan Development Update 2024. World Bank Group.

World Trade Organization. (2023). World Trade Report 2023: Re-globalization for a Secure, Inclusive and Sustainable Future. Geneva: WTO.